Os outros períodos históricos amosan unha continuidade de poboamento. A época castrexa está representada con preto de 30 castros, ningún deles musealizado, con tímidas actuacións no Castro da Pedra Moura (Santa Baia de Donas/Borreiros) e no Crasto de Chandebrito.
O período romano onde máis representado aparece é na parroquia de Panxón. Aquí anforiñas na area do porto, castro, ara a Xúpiter (Museo de Castrelos), restos de fabricación de vidro en fronte do arco visigótico. No SAV (Solo Apto para Vivendas) da Xermaña ( Monteferro) as escavacións deixaron á luz un muro de 5 m. de longo e case un de alto, restos de ánforas, tégulas, doas de colar, unha figura sedente... testemuña dun asentamento. A decisión de arqueólogos e concello foi soterrar estas estruturas que coincidían coa zona verde do concello e ben merecían unha valorización orgullo para os seus veciños. Máis grave foi, hai media ducia de anos, a subhasta, nunha galería madrileña, do mosaico de Panxón que representa un peixe e foi mercado por un inglés por un millón e medio de pesetas perante a pasividade das autoridades de cultura do país informadas da subhasta.
O Panxón romano tivo continuidade habitacional durante o período visigótico (ss.VII-VIII) do que nos queda un arco deixado das mans das administracións políticas e culturais, situado debaixo do Templo Votivo do Mar deseñado, de gratis, por Antonio Palacios coa condición de conservar en pé o arco xermánico, cando agora seica queren trazar unha vía entre o Templo Votivo e o arco provocando un amuramento de 10 ou 12 m. de altura rompendo a unidade do conxunto, que non sería do agrado de Palacios.
O patrimonio monumental está ben representado nas igrexas románicas que salfiren o Val Miñor: Donas, Parada, Peitieiros, a ex-Colexiata de Baiona. Ademais superan as catro decenas, o número de pazos, urbanos como o de Mendoza ou o dos Correa en Baiona e rurais como os da Touza, Cea e Urzáiz en Nigrán, ou cunha enorme densidade e calidade nos de Pampillón en Vilaza, Vilarés e o de Mendoza en Mañufe ou o Pazo do Conde de Gondomar declarado, como o de Cea, BIC (Ben de Interese Cultural) categoría que preserva con todas as garantías da lei da gadoupa dos especuladores que teñen posta a súa mirada na enorme finca de 300.000 m2 para convertela en “chalés” emparellados ou non. Saibamos todos que un pazo non é só un edificio senón que tamén o é o pombal, o hórreo, o xardín, as garitas, as murallas, as portas e as terras que o rodean.
A mesma man construtora rolda as fincas dos outros pazos do Val Miñor. Xa hai fincas mercadas. E sería culpa das autoridades non ser conscientes do riquísimo patrimonio que coa súa conivencia e particular interpretación da lei, van estragar. Logo lamentarémonos como cando o Ministerio de Cultura adquiriu nos anos 60 o Castelo de Monteboi en Baiona e desmontou o pazo do Marqués de Elduayen para construír o parador nacional. Ambas construcións eran evidentemente compatibles.
O Pazo do Conde de Gondomar foi obra de Don Diego Sarmiento de Acuña unha das figuras máis senlleiras da política española do último tercio do s. XVI e do primeiro tercio do s. XVIII, símbolo de amor á súa terra á que volvía cada vez que llo permitía o seu traballo.
Ficaría incompleto este apartado se non lembrásemos que o Val Miñor recibiu entre remates de febreiro de 1493 e os primeirísimos días de marzo a nova da descuberta de novas terras alén mar. Hoxe conmemoramos o primeiro de marzo co nome de Festa da Arribada, inventada hai unha década como gran festa baionesa e desnortada, nos últimos anos, cara unha festa do chourizo, do marrucho (filloa de leite en Baiona), os doces e o viño onde a parte cultural, conmemorativa, histórica ten pouco espazo, reducida á repetición dunha obra de teatro, unha ofrenda floral, algúns artesáns e, nos dous últimos anos, a iniciativa dalgúns mariñeiros de Baiona a feitura de diversos tipos de aparellos con grandísima mestría lembrando así que Baiona foi un pobo mariñeiro e este é un dos camiños polo que terá que encarreirarse a festa en próximas edicións, o camiño da historia e da etnografía. Temos que escoller entre unha vulgar festa da borracheira, espello doutras moitas que coñecemos no noso país, ou unha festa coñecida no mundo enteiro por ter un importante festival de cine iberoamericano, un congreso crítico de estudos sobre os séculos XV e XVI ou un encontro de embarcacións tradicionais como o que cada dous anos reúne, en Bretaña, máis de 2.000 embarcacións de toda Europa, ou o encontro de embarcacións tradicionais que este pasado 2005 reuniu case 1.000 embarcacións organizado pola Federación Galega pola Cultura Marítima e Fluvial.
Xa para rematar este apartado sobre o patrimonio lembrar que en todo o Val Miñor non contamos cun museo sobre a nosa historia, sobre as nosas tradicións. Un lugar moderno, activo no que participen os escolares e os adultos, habitantes ou visitantes. Nesta bisbarra na que nos últimos anos se construíron miles de vivendas xa é hora de construír un museo identitario e formador. Xa é hora tamén de recuperar o espazo cultural e natural de Cabo Silleiro no que coexisten o Faro Vello, o Faro Novo coa Batería Militar que o concello non quixo mercar diante do ofrecemento do Ministerio de Defensa. Conxunto que inclúe unha costa riquísima en peixes, crustáceos, topónimos, e... naufraxios como o Thalassa, o Collingham, o ABC, ou o Cabo Villano...
Non deixemos naufragar o noso Val.
